Ganges – święta rzeka hindusów

Brzeg Gangesu w Waranasi

Ganges, ucieleśnienie hinduskiej bogini Ganga, choć poważnie zanieczyszony, jest prawdopodobnie najbardziej czczoną przez jakąkolwiek religię rzeką. Jego źródło znajduje się w  Himalajach Indyjskich na wysokości 4100 m.n.p.m., skąd jego wody płyną 2525 km w głąb kraju, od Indii Północnych aż po Zatokę Bengalską w Indiach Wschodnich, na granicy z Bangladeszem.  Ganges jest uważany  za świętą rzekę na każdym metrze swojego biegu. Wzdłuż całej jej długości hindusi składają cześć swom przodkom i bogom, nabierając w dłonie jej wody, podnosząc ku górze i pozwalając wodzie ponownie wpaść w nurt rzeki, puszczając z jej prądem kwiaty, płatki róż i płytkie gliniane lampki oliwne.  Butelki z tą świętą wodą zabierane są do domostw, gdzie zostają użyte przy obrzędach wielu hinduskich świąt. Gdy umiera ktoś z rodziny, hindusi wracają nad brzeg rzeki aby oddać w jej posiadanie prochy ukochanej osoby.

Nad brzegiem Gangesu

Brzegi Gangesu to idealne miejsce do religijnych rozważań

Zanurzenie się w wodach Gangesu, zwłaszcza na odcinkach przepływających przez Waranasi, Gangotri, Haridwar czy Prajag, jest dla wyznawców hinduizmu niezwykle ważne. Płynąca woda, tak jak i ta rzeczna, w kulturze hinduistycznej uważana jest za oczyszczającą – oczyszcza duszę człowieka z grzechów tak samo jak obmywa i zabiera nieczystości znajdujące się na jego ciele. Zwłaszcza w swoim górnym biegu, gdzie aby wejść  i nie zostać porwanym przez silny prąd rzeki należy podtrzymywać się metalowych łańcuchów, Ganges uważany jest za najskuteczniej oczyszczający z grzechów.Ziemie wokół koryta Gangesu również uznawane są za uświęcone. Wierzy się, że ci, którzy umierają nad brzegami tej rzeki dostają się do niebiańskiej siedziby całkowicie obmyci z grzechów. Również kremacja czy chociażby samo wrzucenie prochów zmarłego do Gangesu zapewnia zbawienie. Nic więc dziwnego, że z brzegów tej rzeki, zwłaszcza w najbardziej znanych z rytualnych ceremonii pogrzebowych miast – Waranasi i Haridwar – prawie nigdy nie znikają stosy pogrzebowe, na których dokonuje się palenia ciał.

Święto Gangesu

Każdego roku, późnym majem lub na początku czerwca, hindusi świętują Ganga Dashami, czyli zejście bogini Ganga w postaci rzeki na Ziemię.  Jest to święto ruchome, którego data jest ściśle powiązana z fazami Księżyca. Pierwszy dzień obchodów przypada zawsze w ciemną noc Księżyca, a ostani w dziesiątą fazę Księżyca. Przez 10 dni trwania świątecznego festiwalu okolice i brzegi rzeki szczelnie wypełniają się setkami tysięcy wyznawców hinduizmu. Składają oni cześć bogini Ganga paląc kadzidła i gliniane lampki, składając ofiary z drzewa sandałowego, kwiatów i mleka i karmiąc zwierzęta zamieszkujące wody Gangesu kulkami z mąki. Zanurzenie się w tych dniach w świętej rzece ma zapewnić odpuszczenie wszelkich grzechów. Ci, którzy nie mogą w tym dniu przybyć nad Ganges mogą dostąpić oczyszczenia zanurzając się w nurtach dowolnej rzeki – dla głęboko wierzących hindusów wszystkie rzeki posiadają atrybuty rzeki świętej – Gangesu.

Mitologiczna bogini Ganga

Devi Ganga

Hinduska bogini Ganga

Utożsamiania z rzeką bogini Ganga jest małżonką trzech najważniejszych bogów hinduizmu. Jako żona Brahmy podróżuje z nim wszędzie zamknięta w naczyniu zwanym kamandalu. Obok Lakszmi i Saraswati jest także jedną z żon Wisznu, z którego potu zresztą miała zostać stworzona. Według mitologii hinduskiej, pewnego dnia zazdrosne o siebie nawzajem żony wszczęły kłótnię. Podczas gdy Ganga i Saraswati obrzucały się złorzeczeniami, Lakszmi próbowała załagodzić konflikt. Niestety, dwie boginie zdołały rzucić na siebie klątwę: zamienią się w rzeki, które będą obmywać i nieść ze sobą grzechy ich śmiertelnych wyznawców. Pośród kłótni zjawił się w końcu Wisznu i jedynym wyjściem z zainstniałej sytuacji wydało mu się rodzielenie bogiń na dobre. Rozkazał zatem Saraswati odejść i zostać żoną Brahmy, Gandze polecił zostać żoną Sziwy, a Lakszmi, ze względu na to, że jako jedyna próbowała zakończyć spór, zdecydował zatrzymać przy sobie. Dwie ukarane boginie lamentowały jednak tak rozpaczliwie, że Wisznu postanowił odwołać swoje nakazy. Ostatecznie, i Saraswati i Ganga, przemienione w rzeki, już na zawsze zostały przy jego boku.

Według innego mitu o powstaniu świętej rzeki, Ganga została oddana w niebie Krisznie, co uczyniło jego kochankę, Radżę, niezwykle zazdrosną. Rozgniewana, rzuciła na Gangę klątwę skazując ją na powrót na Ziemię w postaci rzeki.

Najbardziej jednak znany w mitologii indyjskiej związek Gangi to ten stworzony z Sziwą. Bóg ten w indyjskiej ikonografi przedstawiany jest jako Gangadhara, czyli noszący Gangę, z boginią jako strugą wody wytryskającą z jego głowy.

Podróżując nad Ganges

Łódź na rzece Ganges

Ganges to jedna z najbardziej zanieczyszonych rzek świata

Turyści pragnący zobaczyć najświętszą rzekę Indii na własne oczy powinni być świadomi, że została ona oficjalnie uznana za jedną z pięciu najbardziej zanieczyszczonych rzek świata, z poziomem organizmów fekalnych miejscami przekraczającym o ponad sto razy dopuszczalny limit ustanowiony przez rząd Indii. Silne zanieczyszczenie stanowi zagrożenie nie tylko dla licznych gatunków ryb i płazów zamieszkujących wody Gangesu, ale przede wszystkim dla ludzi.